Katja Philippart: ‘Kennis cruciaal voor systeemherstel Eems-Dollard’

Natuurherstel in de Eems-Dollard kan niet zonder kennisontwikkeling. Volgens Katja Philippart, directeur van de Waddenacademie, zijn fundamentele kennisvragen nog onvoldoende beantwoord. ‘Voordat het programma de volgende stap zet, moeten we deze kennislacunes aanpakken.’

Over de rol van kennis bij het ecologisch gezond en toekomstbestendig maken van de Eems-Dollard is Philippart stellig: ‘Die is cruciaal. Hoe is de situatie nu? Waar wil je heen? Hoe kom je daar? De antwoorden op die vragen moeten gestoeld zijn op de meest actuele wetenschappelijke inzichten. Anders zijn maatregelen onvoldoende gefundeerd.’ De Waddenacademie vergaart kennis, gevraagd en ongevraagd, over het Waddengebied. ‘Zo hebben we de afgelopen tijd diverse onderzoeken gepubliceerd, onder meer over monitoring en slibdynamiek, en diverse symposia georganiseerd.’

Fundamentele vragen

Philippart is te spreken over het programma Eems-Dollard 2050. ‘Het is hartstikke mooi dat alle partijen die onderdeel zijn van de oplossing samen werken aan herstel van de Eems-Dollard.’ Na tien jaar onderzoek en pilots staat het programma aan de vooravond van opschaling. Philippart pleit voor een tussenstap. ‘Voordat slib op grote schaal onttrokken gaat worden, is het goed om de meest recente ontwikkelingen en inzichten tegen het licht te houden.’ Over die aspecten is ze in gesprek met de stuurgroep Economie en Ecologie in Balans (E&E).

Helder water zonder algen

Een deel van het programma is volgens haar gebaseerd op de aanname: minder slib → helderder water → meer zwevende algen → herstel van voedselweb. Ze plaatst hier vraagtekens bij. ‘Het programma zet alle ballen op het verminderen van troebelheid, maar deze aanname is tien jaar oud. Nieuwe inzichten wijzen erop dat mogelijk niet licht, maar de beschikbaarheid van voedingsstoffen – vooral fosfaat – nu vooral de groei van zwevende algen beperkt. Dan hebben we in 2050 helder water, maar niet meer zwevende algen.’

Impact van klimaatverandering

Op grote schaal slib verwijderen is volgens Philippart niet zonder risico. Dit baseert ze op nieuwe inzichten over klimaatverandering. ‘Bij de opstart van het programma speelden klimaatscenario’s een beperkte rol. Nu leven we in een andere wereld. Mogelijk kampt een toekomstig estuarium niet met een sliboverschot, maar juist met een slibtekort. We weten niet zeker of er een tekort zal ontstaan en als dat gebeurt: in 2050, 2100 of nog later? Het is wel verstandig om met je maatregelen rekening te houden met toekomstscenario’s, bijvoorbeeld een snellere stijging van de zeespiegel en veranderingen in de toevoer van voedingsstoffen.’

‘Een ecologisch gezond en toekomstbestendig estuarium vraagt om meer ruimte’

Brede en flexibele kuststrook

Eén antwoord is inmiddels kraakhelder: een ecologisch gezond en toekomstbestendig estuarium vraagt om meer ruimte. ‘We moeten extra ruimte reserveren, zowel binnen- als buitendijks. Alle klimaatscenario’s en mogelijke oplossingen, hoe onzeker ook, vragen om een brede en flexibele kuststrook. Ook het Deltaprogramma stelt dat we moeten meebewegen met klimaatverandering. Wees daarom in de Eems-Dollard terughoudend met permanente harde structuren in die kuststrook, want die moeten mogelijk later weer worden afgebroken.’

Intensiever meetprogramma

Philippart stelt dat de monitoring in de Eems-Dollard onvoldoende is. ‘In dit gebied zou een intensiever meetprogramma moeten worden opgezet, gekoppeld aan gerichte onderzoeksvragen. Nu is monitoring vaak tijdelijk en ontbreekt structurele financiering. Dat geldt bijvoorbeeld voor SIBES, het programma dat sinds 2008 jaarlijks bodemdieren en sediment op wadplaten in de Waddenzee bemonstert. Zelfs SIBES krijgt steeds tijdelijk geld.’

Wetenschappelijke begeleidingsgroep

Een proces als in de Eems-Dollard is volgens Philippart gebaat bij een wetenschappelijke begeleidingsgroep. ‘Zo’n denktank van onafhankelijke onderzoekers ontbreekt nu. De groep neemt geen besluiten, maar geeft gevraagd en ongevraagd advies. Alle opgedane kennis komt er samen en wordt verrijkt met nieuwe inzichten van buitenaf.’ Ze hanteert een brede definitie van kennis: niet alleen ecologie en geomorfologie, maar ook sociale aspecten, leefbaarheid, transities en maatschappelijke kosten. ‘Ruimte reserveren wordt maatschappelijk gezien een pittige opgave. Of het maatschappelijk verantwoord is, moeten we samen met de omgeving uitzoeken.’

Reactie vanuit ED2050

Het interview met Katja Philippart leidde tot een artikel in het Dagblad van het Noorden wat vragen opriep, onder meer van Groningse Statenleden. Vanuit het programma Eems-Dollard onderschrijven we de noodzaak tot meer kennisontwikkeling, maar wel met een andere interpretatie van wat dat betekent voor de praktijk. Leren en doen moeten volgens ons hand in hand gaan. Op basis van de onderzoeksresultaten van VLOED, eerdere ervaringen uit Emden en gesprekken met wetenschappers en kennisinstituten, achten we een periode van tien jaar grootschalig slib onttrekken verantwoord. Lees hier onze uitgebreide reactie ‘Tussen weten en doen: dialoog over kennis en koers in Eems-Dollard’.