Monitoringrapportage: ecologisch herstel Eems-Dollard vraagt tijd, geduld en lef

Onze monitoringrapportage over de periode 2022-2024 is uit. De rapportage laat zien welke stappen zijn gezet, welke kennis en lessen zijn opgedaan en werpt een blik op de toekomst. De belangrijkste les: ecologisch herstel van het estuarium vraagt tijd, geduld en lef.

Natuur onder druk

De Eems-Dollard is een van de laatste twee estuaria in Nederland, waar zoet en zout water samenkomen. Het gebied is van groot belang voor vogels, vissen en planten, maar kampt met een hardnekkige slibproblematiek. Metingen tonen slibconcentraties tot 160 mg/l in de Dollard, voor een gezonde ecologie moet dit in het middengebied met 20 tot 50 procent omlaag.

Dollard hotspot voor ruiende bergeend

De Eems-Dollard vormt als brak en slibrijk estuarium een belangrijk leefgebied voor diverse soorten, waaronder de zeehond, de zwarte ruiter, de kluut en het nonnetje. Enkele opmerkelijke feiten en cijfers uit de rapportage:

• De Dollard is een hotspot voor ruiende bergeenden (gemiddeld 4.774 in 2022-2024).
• Mosselbanken en zeegrasvelden blijven schaars; op Hond-Paap halveerde het zeegrasoppervlak in 2024 naar 6,88 hectare.
• Broedeiland Stern bij de Eemshaven herbergt inmiddels de grootste visdievenkolonie van de Waddenzee (30 procent van de populatie).
• De Eems-Dollard is van groot belang voor vleermuizen. Langs de kust zijn acht soorten migrerende vleermuizen waargenomen, waaronder de zeldzame tweekleurige vleermuis.

Belangrijke mijlpalen

Sinds 2016 werkt Eems-Dollard 2050 aan het verminderen van de troebelheid en het versterken van natuurlijke leefgebieden. De meeste (proef)projecten zijn inmiddels afgerond. Hoogtepunten uit de afgelopen vier jaar:

• Brede Groene Dijk: In 2022 is 750 meter van de Dollarddijk verbreed en versterkt met lokaal gewonnen zoute klei. Proeven tonen aan dat deze innovatieve aanpak technisch haalbaar is.
• Pilot Rifblokken: In 2022 zijn 400 rifblokken van lokale baggerspecie in de Eems geplaatst. In 2025 zijn circa 1.000 mosselen en tientallen oesters op en rond het onderzoeksgebied geteld.
• Dubbele Dijk: Vanaf 2023 is een getijdenduiker gebouwd. Begin 2026 wordt voor het eerst brak water toegelaten tussen de dijken, waardoor ruimte ontstaat voor Waddennatuur, zilte teelt en slibbezinking.
• Landbouwgrond ophogen: De proef in Borgsweer is succesvol afgerond. Opschaling naar 30 hectare per jaar blijkt technisch haalbaar.
• Slibvastlegging: In 2025 zijn langs de westzijde van de Dollard rijshouten dammen geplaatst om slib vast te houden en pionierkwelders te ontwikkelen.

Meer kennis en actie nodig

Voor structureel natuurherstel van het estuarium is opschaling cruciaal. ED2050 wil jaarlijks minimaal 1 miljoen ton slib verwijderen. In 2024 ondertekenden de partners hiervoor een intentieverklaring voor het tienjarige programma Meegroeiende kust, waarin drie maatregelen centraal staan: meer ruimte maken voor de natuur van het estuarium en jaarlijks 1 miljoen ton slib verwijderen uit de Eems-Dollard en dit gebruiken voor dijkversterking en ophoging van landbouwgrond.

Belangrijkste lessen

De rapportage benadrukt ook belangrijke lessen uit bijna tien jaar ED2050: draagvlak onder bewoners is essentieel, ecologisch herstel vraagt tijd, geduld en lef om belemmeringen te doorbreken en knopen door te hakken. Kleinschalig testen en monitoren blijft de basis, maar opschaling is noodzakelijk voor een gezonde Eems-Dollard.

Lees hier de monitoringrapportage 2022-2024 van het programma Eems-Dollard 2050.