Nieuwe kwelders leggen slib uit Dollard vast

De natuur in de Dollard lijdt aan slib-obesitas. Om het slib vast te leggen, zijn aan de buitenzijde van Polder Breebaart rijshouten dammen aangelegd. “Door de ontstane luwte bezinkt het slib, waardoor de wadbodem stijgt en een jonge kwelder ontstaat”, vertelt Marieke Korporaal, omgevingsmanager namens de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) in het magazine van Het Groninger Landschap.

De Dollard kampt met een overmaat aan fijn slib. Het water kleurt er grijs van. ‘Ingeklemd tussen harde dijken komt het troebele water nergens tot rust. Luwte en ruimte ontbreken, waardoor het slib niet kan bezinken’, vertelt Marieke boven op de Dollarddijk. Aan de zuidzijde van Polder Breebaart kijkt ze uit over het drooggevallen wad. Een dikke sliblaag blinkt in de zon. Bergeenden laten er diepe sporen in achter. Het troebele water belemmert de natuur. ‘Door de troebelheid groeien algen in het water niet meer. Algen vormen de basis van het voedselweb. Ze worden gegeten door kleine organismen, zoals wadslakjes en schelpdieren, die weer voedsel zijn voor vissen en vogels.’

Miljoen ton slib per jaar

Binnen het programma Eems-Dollard 2050 werken partijen samen aan een gezonde Eems-Dollard. Ook Het Groninger Landschap doet mee. De ambitie: jaarlijks minstens een miljoen ton slib uit het water halen. Het slib wordt onder andere gebruikt om Groene Dollarddijken aan te leggen en landbouwgrond op te hogen. Marieke wijst naar het natuurgebied Polder Breebaart achter haar. ‘Door een duiker stromen water en slib Polder Breebaart in, waar het slib binnendijks bezinkt.’

Tachtig olympische zwembaden vol

Slib vastleggen kan ook buitendijks. In augustus startte aan de westzijde van de Dollard een pilot met rijshouten dammen. Op een ponton, een soort slikslee, ligt een stapel naaldhouten palen. Een kraan met rupsbanden trekt de slee door het slib. Op het wad drukt de kraan de palen het wad in. Marieke: ‘We leggen een dam aan die bestaat uit twee rijen palen, met daartussen wilgentakken. Straks liggen er 21 dammen. Door de dammen ontstaat luwte, waardoor de fijne slibdeeltjes naar de bodem zinken.’ De hoeveelheid slib is duizelingwekkend. In tien jaar tijd, de looptijd van het project, wordt naar verwachting zo’n tweehonderdduizend kuub slib vastgelegd, net zoveel als tachtig olympische zwembaden, of genoeg om een voetbalveld bijna 28 meter hoog vol te storten.

‘Deze techniek heeft zich al eeuwen bewezen’

Pionierkwelder

Nieuw is de methode niet. Noord-Groningen is er deels mee ingepolderd. Tussen Lauwersoog en de Eemshaven steken overal rijshouten dammen de Waddenzee in. ‘De techniek heeft zich al eeuwen bewezen. Vroeger gebeurde het met het doel landaanwinning, in de Dollard doen we het voor de ecologische kwaliteit.’ Wat deze pilot anders maakt, is de vorm. De dammen zijn niet kaarsrecht, zoals in Noord-Groningen, maar hebben een organische vorm, die aansluit op de vorm van kreken.

Elk tij komt het water op en bezinkt slib achter de dammen. Laagje voor laagje, tij voor tij, hoogt de wadbodem op. ‘Dat gaat langzaam, we verwachten zo’n twee tot tien centimeter per jaar, afhankelijk van de plek. Pas na een jaar of vijf zal plaatselijk de bodem boven het gemiddelde hoogwater uitsteken. Daar ontstaat een kwelder. Eerst begroeid met pioniersoorten, zoals zeekraal, later met andere kwelderplanten. Op de kwelder gaan wellicht vogels broeden en foerageren.’ In de Eems-Dollard liggen nu veel harde overgangen tussen land en water. ‘Met dit project creëren we een geleidelijke overgang tussen land en water, een rijk en waardevol habitat.’

Om van te leren

Marieke is blij dat de dammen er liggen, want een project als dit opstarten in een beschermd Natura 2000-gebied is geen sinecure. Uiteraard mag het project de natuur niet schaden. ‘De dammen liggen ver uit de buurt van de zeehonden, die bij de zeehondenkijkwand van Polder Breebaart hun pups zogen. Om de broedvogels niet te storen, konden we pas na het broedseizoen aan het werk.’ Ze wijst naar een strook langs de zeedijk. ‘Dat veld is met linten afgezet, omdat daar schorzijdebijen in de grond nestelen.’

Hoewel de dammen het water plaatselijk wel helderder maken, krijgen ze de hele Eems-Dollard niet minder troebel. ‘Van de miljoen ton slib die het programma jaarlijks wil vastleggen, draagt dit project slechts twee procent bij’, relativeert Marieke de impact. Het gaat haar in deze pilot dan ook vooral om het onderzoek. ‘We willen hiervan leren. Alle dammen zijn verschillend van vorm en ligging ten opzichte van de waterstroom, zodat we de opslibbing kunnen vergelijken. Ook is er een leeg vak zonder dammen. De komende tien jaar meten onderzoekers nauwgezet de slibsedimentatie en brengen ze de bodemdieren, vogels, zeehonden en kwelderplanten in kaart. Daarna maken we de balans op en bepalen we of de methode succesvol uitpakt om de slibproblematiek te verminderen.’

Dit artikel is eerder gepubliceerd in Golden Raand, magazine van Het Groninger Landschap. Tekst: Addo van der Eijk en foto: Marleen Annema