Wim Schoorlemmer: ‘Zonder Duitsland lukt natuurherstel niet’

Begin juli gaat Wim Schoorlemmer, beleidsmedewerker bij het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, met pensioen. Een kwart eeuw lang stroomlijnde hij de samenwerking met Duitsland rond natuur en waterkwaliteit in het Eems-estuarium. Hij zag de buurlanden naar elkaar toegroeien. “Alleen gezamenlijk krijgen we het Eems-estuarium weer gezond.”

Met een spoedcursus Duits achter de kiezen schoof Schoorlemmer in 2010 aan bij de Subcommissie G van de Permanente Nederlands-Duitse Grenswaterencommissie. De samenwerking was voor verbetering vatbaar. “We informeerden elkaar, vaak pas in een laat stadium of zelfs achteraf”, blikt hij terug. ‘Betwist gebied’ heette de grenszone destijds, vanwege een grensconflict dat teruggaat tot 1464. “Nederland trekt de grens in het midden van de Eemsrivier, Duitsland langs onze kust. Het gebied daartussen, waaronder de zandplaat Hond-Paap, beslaat enkele tienduizenden hectaren.” Ter illustratie: Nederland meldde het gebied rond de eeuwwisseling zonder overleg met Duitsland in Brussel aan als Vogelrichtlijngebied. “Daar was Duitsland niet blij mee.”

Vroegtijdig betrekken

De samenwerking met Duitsland is intussen sterk verbeterd. ‘Betwist gebied’ heet nu ‘gezamenlijk gebied’. “We betrekken elkaar vroegtijdig bij nieuwe plannen. Zo las Duitsland mee met het programmaplan van Eems-Dollard 2050 en hebben we onze buren uitgenodigd om mee te denken over een vervolg.” Een mijlpaal noemt hij het grensoverschrijdende Integraal Managementplan Eems-estuarium uit 2017, dat twee jaar later leidde tot een gezamenlijk streefbeeld. “Daarin beschouwen we het hele Eems-estuarium als één geheel. Vorig jaar zijn nieuwe afspraken ondertekend, inclusief een zesjarig actieplan met maatregelen variërend van monitoring tot het zoeken van ecologisch geschikte locaties voor baggerslib. We bespreken bijvoorbeeld of Hond-Paap met het sediment kan meegroeien met de zeespiegelstijging.”

Naar elkaar toegegroeid

Schoorlemmer is trots op de betere verstandhouding. Aan beide zijden moesten ze verschillen in werkcultuur, taal, financiering en regels overbruggen. Zo kent Duitsland voor het estuarium andere Natura 2000-doelsoorten en habitattypen dan Nederland. “We moesten aan elkaar wennen. Tijdens een meerdaagse cursus maakten we de verschillen bespreekbaar. Duitsers werken bijvoorbeeld vaak grondig en gestructureerd, terwijl wij steeds met nieuwe ideeën komen. We zijn naar elkaar toegegroeid. Het overleg verloopt nu gemoedelijk. We spreken steeds vaker Engels.”

Zorgen over Duitse plannen

Ondanks de progressie lopen de belangen niet altijd synchroon. Eind april riep bondskanselier Friedrich Merz op om de Eems verder te verdiepen, met één meter, zodat nog grotere schepen de haven van Emden kunnen bereiken. “We maken ons daar zorgen over. Het systeem is al uit balans, met een te krap estuarium en te diepe vaarweg. Nog verder verdiepen gaat niet helpen. We zijn daar kritisch over”, zegt Schoorlemmer. Ook het Duitse plan om de Duitse Eems met behulp van het Emssperrwerk, een waterkering, ‘schoon te spoelen’, baart hem zorgen. Mogelijk stroomt hierdoor veel Duits slib de grens over. “Over deze plannen wordt nu wel vooraf overlegd. Dat is winst. Duitse maatregelen mogen de natuurkwaliteit niet schaden. Gebeurt dat wel, dan stellen we daar eisen tegenover.”

Grootschalig natuurherstel

Volgens Schoorlemmer bevinden we ons op een knikpunt. “Op papier hebben we flinke stappen gezet. De komende jaren verwacht ik resultaten. Een belangrijke stimulans vormt de Europese natuurherstelverordening, die beide landen verplicht de natuur in het estuarium te herstellen. De curve moet binnenkort snel omhoog. Na jaren van overleg en pilots is het tijd voor grootschalig natuurherstel.” Zijn opvolgers geeft hij mee dat zij de samenwerking actief moeten uitdragen. “De Eems ligt ver van Den Haag, letterlijk en figuurlijk. Veel mensen denken dat er nauwelijks overleg plaatsvindt. Dat is een misverstand. De samenwerkende partijen moeten zichtbaarder zijn en beter naar buiten communiceren. Want zonder Nederlands-Duitse samenwerking krijgen we een gezond Eems-estuarium niet voor elkaar. Afzonderlijk lukt het de beide landen zeker niet. We zijn op elkaar aangewezen.”